نوێترین
100 كه‌سایه‌تی داوا ده‌كه‌ن كه‌یسی 16ی ئۆكتۆبه‌ر ببرێته‌ دادگا   |    سوپای عێراق چه‌ند شوێنه‌وارێكی كه‌ركوك ده‌كاته‌ شوێنی مانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌كانی   |    حوكمی حه‌وت ساڵ زیندانی بۆ سێ كارمه‌ندی تاپۆ له‌ كه‌ركوك ده‌رده‌كرێت   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    یه‌كه‌مین وه‌زیری حكومه‌تی هه‌رێم له‌دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌ سه‌ردانی كه‌ركوكی كرد    |    به‌به‌شداری سلێمانی فێستیڤاڵی ڕاگه‌یاندنی كوردی له‌ سنه‌ به‌ڕێوه‌چوو   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    لیژنه‌ی كشتوكاڵ: رێگری له‌ هاورده‌كردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ ناكه‌ین كه‌ له‌ناوخۆ به‌رهه‌مناهێنرێن   |    په‌رله‌مان كار بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی مووچه‌ی كرێكاران ده‌كات   |    لیژنه‌ی خزمه‌تگوزاری داواده‌كات فۆرمی خۆراك نه‌مێنێت و هاوڵاتیان له‌جێی قه‌ره‌بوو بكرێنه‌وه‌   |   
كوردی  |   عربي
وتار
سیاسەتی وزە و گۆڕانی ئیقلیمی و جیهانی - بەشی سێیەم.... پەیڕەوكردنی سیاسەتی ژینگە لە جیهاندا

 د.مەدیحە سۆفی / ئەڵمانیا

ئەمڕۆ سیاسەتی ژینگە لە یەكێتی ئەوروپادا، بە قەوارە و پێكهات و بەرنامەوە، كەلێنێكی گەورەی لە گۆڕەپانی سیاسەتی ئەوروپادا گرتووە، كە لە بوارەكانی پاراستنی ژینگە، و پاراستنی فرەزیندەوەر و تەندروستی و پاشەكەوتكردنی سامان و دەرامەتەسروشتییەكان و جەختكردن لەسەر چارەسەركردنی كێشە ژینگەییەكان لەسەر ئاستی نەتەوەیی و نێونەتەوەیی، بەهەندهەڵگرتنی هۆكارەكانی گۆڕانی كەش و هەوا و كەمكردنەوەی پیسبوونی هەوا و ئاو و خاك و پەیڕەوكردنی ئابوری ژینگەیی و سەراپا كێشە ژینگەییەكانی تر رۆڵی بەرچاویان هەیە.
دەستپێكی پەرەسەندن و پەیرەوی سیاسەتی ژینگە لە ئەوروپادا، لە كۆنفرانسی پاریسی ساڵی ١٩٧٢ وە دەستپێدەكات، كە تیایدا بڕیاری پاراستنی ژینگە و پاراستنی كاڵای بەكارهێنان، لەلایەن سەرۆكەكانی ئەو وڵاتانەوە درا، لە ساڵی ١٩٧٣ دا بەرنامەكانی سیاسەتی ژینگە بە شێوازێكی نوێخوازتر و پڕ لە داواكاری نوێ، كە لەگەڵ داهاتوویەكی باشتر بۆ ژینگەی ئەوروپا و ژینگەی جیهان بە گشتی بگونجێ.
لە پاش نەوەدەكانیشەوە، هەنگاوەكانی پاراستنی ژینگە لە ئەوروپادا زۆر خێرا و پوخت و زانستیانە دەستی پێكرد، بە پێچەوانەی ئەمریكاوە، كە هەمیشە دژایەتی بەرنامەو رێكەوتنام نێودەوڵەتیەكانی ژینگەی كردووە، بۆ نمونە رێكەوتنی ( كۆیۆتۆ ) كە لە یانزەی سێپتەمبەری ساڵی 1997 دا بۆ پاراستنی كەشوهەوا لە چوارچێوەی بەرنامەكانی رێكخراوی نێودەوڵەتی ژینگەدا مۆر كرا.
بۆ گشتگیری كردنی پەیڕەوكردنی سیاسەتی گونجاوی ژینگە لە ئەوروپادا و بۆ تێگەیشتن لە گرنگی ئەو پەیڕەوكردنە و بۆ ئاسانكردنی هۆنینەوەی چەمكی ژینگە لەگەڵ سیاسەت و كۆمەڵگا و كارگە و حكەمەتدا، لایەنە پەیوەندیدارەكان بازار و جەماوەریان وابەستەی بڕیار و پەیڕەوی سیاسەتی ژینگە كرد، راپرسی جەماوەر، بۆ وردەكارییەكانی بڕیاردان هاندانێك بوو بۆ تێهەڵكێشكردنی خەڵك بە بۆچوونەكانی چەمكی ژینگە و ئاشنابوونیان بە هەوڵدانی شارەزا و پسپۆرانی ژینگە، هەنگاوێك بوو بۆ بە ئاگاهێنانەوە و بەجوڵەخستنی خەڵكی ئاسایی بەرەو دونیایەك كە لە قازانجی هەموو تاكێك بوو، ئەم تێهەڵكێشكردنەی جەماوەر بە پرۆگرامی سیاسەتی ژینگە، كاری كابینەی ژینگەی، بۆ جەختكردن لەسەر چەسپاندنی سیاسەتی ژینگە ئاسانتر كرد و وشیاركردنەوەی جەماوەری خێراتركرد و بوو بە هۆی گواستنەوەی بواری ژینگە بەرەو قۆناغێكی زانستیتر و یاساییتر.
لەمەڕ كاردانەوەی رووداوە دەرەكییەكان و كاریگەرییان لەسەر بڕیارە ناوخۆییەكانی پاراستنی ژینگە، دەكرێ بڵێین، كە چەندە رووداوی ١١ ی سێپتەمبەری ٢٠٠١ كاریگەری لەسەر تەواوی بڕیارە سیاسییەكانی هەموو جیهان هەبوو، ئەوەندەش بوومەلەرزەی ١١ ی ئازاری ٢٠١١ لە ژاپۆن كاریگەری لەسەر دامەزراوەكانی وزەی ئەتۆمی هەبوو لە زۆربەی ئەو وڵاتانەی بەرهەمهێنەری وزەی ئەتۆمین بە تایبەت لە ئەوروپا، بۆ نمونە ئەڵمانیا بڕیاریدا تا ساڵی ٢٠٢٢ هەموو ویستگەكانی سەرچاوەی وزەی ئەتۆمی دابخات، دیارە داخستنی ئەو سەرچاوە ئەتۆمیانە پێویستی بە ئەڵتەرناتیڤی بەردەوام هەیە بۆیە پەرلەمانی ئەڵمانیا بڕیاری فراوانكردنی بواری بەرهەمهێنانی وزەی خۆر و وزەی بای دا، بەجۆرێك كە لە ساڵی 2019 و 2020 دا ئاستی وزەی سەوز زۆر زیاتر بكرێت لەچاوپێشتر، بۆ دابینكردنی وزەی پێویست و بە تایبەت بۆ وڵاتە پیشەسازیەكان، وزە كۆڵەكەی بواری ئابووری و سیاسیە، چونكە ئابووری سیاسەت دەئاژوێ، جگە لە ئەڵمانیا، سویسرا و بەلجیكا و ئیسپانیاش بڕیاری وەستاندنی بەرهەمهێنانی وزەی ئەتۆمیان دا.
نزیكەی سی (٣٠) وڵاتی سەرزەوی وزەی ئەتۆمی بەرهەم دێنن، لە وڵاتەكانی ئەوروپا: ئەڵمانیا، فنلندا، فەڕەنسا، بەڕیتانیا، كۆماری چیك، هۆڵەندا، سوید، ئیسپانیا و چەند وڵاتێكیتر، لەو وڵاتانەی كە پاش بومەلەرزەكەی ژاپۆن بڕیاری سیاسیان نەدا بە داخستنی سەرچاوە ئەتۆمییەكانیان هۆڵەندا و بەریتانیا بوون، لێرەدا روداوە سروشتیەكەی یابان زەنگێكی ترسناكی زۆر گرنگ بوو، كە سەراپا جیهانی رووبەڕووی ئەو راستییە كردەوە، كە وزەی دووبارە ( وزەی سەوز ) تەنها سەرچاوەی وزەیە كە نە ئاو و هەوا و خاك پیس دەكات و نە ترسی كارەساتی لێ دەكرێت لەكاتی رووداوە سروشتییەكاندا و نە و كۆتایی دێت، وزەیەكی هەمیشەییه و هیچ زیانێكی بۆ ژینگە نیە و هیچ كێشەیەكی لێ ناكەوێتەوە.
گرفتەكانی ئەمڕۆی ژینگە لە جیهاندا، دەرئەنجامی ئەو دروشمە بوو كە دەیوت "دەبێت سروشت ملكەچی مرۆڤ بێت"، ئێستاش مرۆڤایەتی خۆی بووەتە نێچیرێكی زۆر بچوكی توڕەبوونی سروشت، لە ئاگركەوتنەوەی دارستانەكانی ئوسترالیاوە، بەرەو باو بۆڕان و رەشەبا و زریانی توندی كەنارەكانی پاسیف لە ئەمەریكا و توانەوەی بەستەڵەكی هەردوو جەمسەر و زیادبوونی ئاستی ئاوی دەریاكان و لافاوی بەردەوامی خوارووی رۆژهەڵاتی ئاسیا و ئاوارەبوونی ژمارەیەكی زۆری خەڵك و پیسبوونی هەوا و ئاو و كورتهێنانی رێژەی خۆراك و بەبیابانبوونی ناوچەیەكی زۆر و وشكەساڵی و كەمی ئاو و زۆریتر، كە هاوسەنگی سروشتی لەسەر زەوی لەقكردووە، زانایانی ژینگە ئەوەش ئاشكرا دەكەن، كە ئەو گرفتە ژینگەییانە هەموو كێشەن، بەڵام كێشەی سەرەكی لەو ناهاوسەنگییەدایە كاتێ زیان بە فرەزیندەوەر دەكەوێت و لەناودەچن.
دیارە بۆ روبەڕوبو نەوەی ئەم گرفتە تێكهەڵكێش و ئاڵۆزەی ژینگە، نە كارێكی ئاسانە و نە بە تاكڕەوی دەكرێ، بۆیە ئەو كۆنفرانسە نێودەوڵەتی و ئیقلیمییانە بەردەوام لەگەڕان بەشوێن سەرەداوی چارەسەردان، بەلام لەم كۆنفرانسانەدا كە نوێنەری حكومەتەكان خۆیان دەبنە سەنتەر بۆ بڕیاردان، ئەوەندەی بەرژەوەندی خۆیان و سەرمایەی پیشەسازییەكانیان لەبەرچاوە، ئەوەندە ئەو بڕیارانە خۆیان لە قەرەی چارەسەری بنەڕەتی بۆ ئاڵۆزی ئەمڕۆی ژینگە نادەن، بۆیە رێكخراوە نێودەوڵەتیەكانی ژینگە هەمیشە ئاكتیڤتر و دروستتر بەرنامەڕێژی بۆ ئاكامە خەتەرناكەكانی ئەم گرفت و كێشە ژینگەییانە دەكەن.
دەستەوەستانی وڵاتانی دونیا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم كێشانە كە زۆربەی وڵاتانی گرتەوە، پاڵنەری سەرەكی بوو بۆ بڕیاردانی پێكەوەكاركردن لەسەر بەرنامەیەكی تایبەت بە سیاسەتی ژینگە لە جیهاندا، لەساڵی ١٩٧٢  بۆ یەكەم جار بەرنامەیەك  بۆ پەیڕەوكردنی رێگەچارەیەكی دروست بۆ گرفت و كێشە ژینگەییەكانی ئەم سەردەمە، لە لایەن نەتەوەیەكگرتووەكانەوە داڕێژرا، پاشان لە ساڵی ١٩٩٢ دا (كۆمیسیۆنی گەشەی بەردەوام) لە "ریۆ دی جانیرۆ" جەختی لەسەر گرتنەبەری رێوشوێنی بەرنامەی ( گەشەی بەردەوام ) كرد، جگە لەوەش رێكخراوە نێودەوڵەتییە ناحكومییەكانیش NGO رۆڵی سەرەكی دەبینن لە دەستنیشانكردنی هۆكاری گرفتەكانی ژینگە و راشكاوانە گەشەی ئابووری بێ قەید و شەرت لە وڵاتە سەرمایەدارەكاندا دەكەنە یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكانی بەردەوامیدان بەم گرفتە جیهانییە.

‌ 553 جار بینراوه‌
02/03/2019
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
Telerik
بورهان حاجی سلێمان
شوان داودی - گۆشه‌ی له‌ژێ چاویلكه‌وه‌
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
راپرسی
کێ بەرپرسە لەم دۆخەی ئێستای کوردستان؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved