نوێترین
100 كه‌سایه‌تی داوا ده‌كه‌ن كه‌یسی 16ی ئۆكتۆبه‌ر ببرێته‌ دادگا   |    سوپای عێراق چه‌ند شوێنه‌وارێكی كه‌ركوك ده‌كاته‌ شوێنی مانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌كانی   |    حوكمی حه‌وت ساڵ زیندانی بۆ سێ كارمه‌ندی تاپۆ له‌ كه‌ركوك ده‌رده‌كرێت   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    یه‌كه‌مین وه‌زیری حكومه‌تی هه‌رێم له‌دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌ سه‌ردانی كه‌ركوكی كرد    |    به‌به‌شداری سلێمانی فێستیڤاڵی ڕاگه‌یاندنی كوردی له‌ سنه‌ به‌ڕێوه‌چوو   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    لیژنه‌ی كشتوكاڵ: رێگری له‌ هاورده‌كردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ ناكه‌ین كه‌ له‌ناوخۆ به‌رهه‌مناهێنرێن   |    په‌رله‌مان كار بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی مووچه‌ی كرێكاران ده‌كات   |    لیژنه‌ی خزمه‌تگوزاری داواده‌كات فۆرمی خۆراك نه‌مێنێت و هاوڵاتیان له‌جێی قه‌ره‌بوو بكرێنه‌وه‌   |   
كوردی  |   عربي
وتار
سیاسه‌تی وزه‌ و گۆڕانی ئیقلیمی و جیهانی - بەشی شەشەم

 د.مەدیحە سۆفی / ئەڵمانیا

 هه‌موو ده‌زانین كه‌ كوردستان خاوه‌نی مێژوویه‌كی سه‌خت و جوگرافیایه‌كی سه‌خته‌، مێژووه‌ سه‌خته‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و خه‌بات و شۆڕشه‌ رزگاریخوازییه‌ی كه‌ هه‌موو رابووردووی ده‌گرێته‌وه‌ و هه‌میشه‌ له‌ پێناوی ئازادی و سه‌رفرازیدا قوربانی داوه‌ و تا توانیویه‌تی له‌سه‌رده‌می دڕه‌نده‌ترین دیكتاتۆریشدا، خه‌باتی دژ به‌ ملكه‌چی و ژێرده‌سته‌یی و سته‌مدیده‌یی كردووه‌، پاش پرۆسه‌ی ئازادی و هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان و خۆ فه‌رمانڕاواكردنیشدا، هێشتا كێشه‌ی زۆر هه‌بوون كه‌ باشووری كوردستانی سه‌رقاڵ كردبوو، له‌دوای روخانی رژێمی به‌عسیشدا، به‌ ئێستاشه‌وه‌ هێشتا زۆربه‌ی ناوچه‌كانی كوردستان كه‌ پشكی زۆریان له‌ قوربانی و خه‌باتدا به‌ركه‌وت، نه‌ك هه‌ر دابڕاو و كێشه‌ له‌سه‌ر و جێگای مشتومڕی نێوان حكومه‌تی ناوه‌ند و هه‌رێمن، به‌ڵكو به‌هۆی دۆزینه‌وه‌ی نه‌وت و ده‌ستێوه‌ردانی ئیقلیمی و په‌یڕه‌وكردنی سیاسه‌تی ناڕه‌وای وزه‌، ئه‌وه‌نده‌یتر ئاڵۆز و دانیشتوانه‌كه‌ی ئه‌وه‌نده‌یتر نائارام و بارودۆخه‌كه‌یشی ناجێگیر بوو، جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌و ده‌ستێوه‌ردانه‌ ئیقلیمیه‌ش زه‌نگێكی ره‌ها بوو بۆ راچڵه‌كینی وڵاته‌ زلهێزه‌كان، به‌تایبه‌ت له‌مه‌ڕ نه‌وتی كه‌ركوك و هاتنه‌وه‌ سه‌ر خه‌تی به‌ڕیتانیا و جێ له‌قكردنی روسیا و خۆكردنه‌وه‌ خاوه‌نی نه‌وتی كه‌ركوك و گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ باوه‌شی ناوه‌ند و ئینجا به‌ڕیتانیا.

دۆزینه‌وه‌ی وزه‌ له‌ كوردستاندا به‌ نه‌وت و غازه‌وه‌، شێوازی سیاسه‌تی گۆڕی و له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی ئینتیمای هاونیشتیمانی ئه‌وه‌نده‌یتر گیر بكات، كاڵتری كرده‌وه‌، وزه‌ ئه‌و گه‌نجینه‌یه‌ی بناغه‌ی هه‌موو پێشكه‌وتنی وڵاته‌ پیشه‌سازی و پێشكه‌وتنه‌كانه‌، ئه‌وه‌ی هۆكاری یه‌كه‌می شۆڕشی پیشه‌سازی و كێبڕكێ و به‌ كۆنۆڵیالیزم كردن و شه‌ڕ له‌سه‌ركردن بوو، ئه‌و وزه‌یه‌ی ده‌بێته‌ مایه‌ی ئابووریه‌كی به‌هێز و سیاسه‌ت بئاژوێ، له‌ كوردستان بووه‌ مایه‌ی زیاتر به‌ره‌ودواچوون و رۆچوون به‌ره‌و كێشه‌ی زیاتری نێوخۆیی و ئیقلیمی و وێرانكردنی تاكی كۆمه‌ڵگا و برسێتی و شێواندنی مۆرفۆلۆژی و كێشمه‌كێشی نێوان حكومه‌ته‌ ئیقلیمیه‌كان و وابه‌سته‌بوون به‌ بڕیاره‌كانیان و رۆچوونی پلانه‌كانیان به‌نێو پلانه نێوخۆییه‌كان و ده‌ركه‌وتنی مۆركی ملكه‌چی زیاتر بۆ ئه‌وان وه‌كو ئه‌وه‌ی بۆ حكومه‌تی ناوه‌ندی.

حكومه‌تی كوردستان نه‌یتوانی، بڕیاره‌كانی به‌پێی پێداویستی جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی بێت، نه‌یتوانی پێداویستیه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی دابین بكات و ئارامی نێوخۆ و ئاسایشه‌كه‌ی بپارێزی، خه‌ڵكی ماندووی تووشی بێ ئومێدی و ره‌شبینی و په‌شیمانی كرد، زیاتر له‌ خزمه‌تی توندوتۆڵكردنی پێگه‌ی حیزبی بوو، ناوچه‌ی به‌ناو كێشه‌له‌سه‌ره‌كان به‌و دڵسۆزی و قوربانی و رابوردووه‌ سه‌خته‌یانه‌وه‌، زۆرتر و زیاتر بوونه‌ گۆڕه‌پانی ململانێ و نائارامی و فه‌رمانڕه‌وایی كورد له‌وێ نه‌یتوانی چاوپۆشی له‌ ره‌نگ و كورسی و مه‌رامی حیزب په‌رستی بێنێ و بۆ جارێك و دوای ئه‌و هه‌موو تراژیدیایه‌ ویستی میلله‌ت و پیرۆزی خه‌باته‌كه‌ی بكاته‌ ئامانج، راسته‌ زه‌بری ده‌ستی ئیقلیمی به‌هێز بوو، به‌ڵام به‌ راگرتن و په‌روه‌رده‌كردنی ئینتیمای جه‌ماوه‌ر ده‌بووه‌ خاوه‌نی زه‌برێكی توند و به‌هێزتر.

بوونی وزه‌ وه‌كو بوارێكی نوێ، وه‌كو دونیایه‌كی تازه‌، كه‌ ده‌توانێ له‌ سه‌ر خاكێكی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ ئاو و هه‌وایه‌كی سازگار و سیاسه‌تێكی جێگیر و سه‌ربه‌خۆوه‌، ئاسایشی نیشتیمانی و ئاسایشی خۆراك و ئاسایشی ئابووری دابین بكا و بپارێزێ، بۆ باشوری كوردستان ده‌سپێكێكی هێشتا زۆر سه‌ره‌تا بوو، له‌ نێو سنوورێكی سه‌خت و سیاسه‌تێكی ناكامڵ و تا راده‌یه‌ك شێواو و وابه‌سته‌ و ئاڵۆز، ره‌هه‌نده‌كانی كاركرد له‌ بواری وزه‌دا هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ مۆركی خاوه‌ندارێتی حیزبی گرت نه‌ك نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانی و حكومی، بوونی وزه‌ بووه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی بۆ توندوتۆڵكردنی پێگه‌ی حزب و سه‌رمایه‌ و ده‌سه‌ڵات و وابه‌سته‌كردنی جه‌ماوه‌ری ماندوو و بێ ده‌رامه‌ت به‌ حزبه‌وه‌، به‌ هۆی بوونی سه‌رچاوه‌ی داهات لای حزب نه‌ك حكومه‌ت، هه‌ر ئه‌وه‌ش نا، لادان له‌ هێڵی ئینتیما و ده‌ست تێكه‌ڵكردن له‌گه‌ڵ نه‌یاران و رۆچوونی ده‌سه‌ڵاتیان به‌ نێو بڕیاڕه‌ چاره‌نوس ساز و گرنگه‌كانی باشوری كوردستان و داكوتانی پێگه‌ی سه‌ربازی و ئابووری خۆیان، به‌جۆرێك ئه‌گه‌رچی خه‌ڵك له‌به‌ر بژێوی بوونه‌ پاشكۆی حیزب، به‌ڵام حیزبیش بووه‌ پاشكۆی ده‌وڵه‌ته‌ ئیقلیمیه‌كان، ئابووری به‌هێز به‌تایبه‌تی بوونی وزه‌ هۆكاری ئاراسته‌كردنی سیاسه‌تێكی قسه‌ڕۆیشتوو و به‌هێزه‌، چونكه‌ ئابووری به‌هێز سیاسه‌ت ده‌كات و سیاسه‌ت ئاراسته‌ ده‌كات و پێگه‌ی خۆی له‌ چه‌سپاندن و په‌یڕه‌وكردنی سیاسه‌تی خۆی ده‌سه‌لمێنێ و به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی ده‌پارێزێ و ده‌بێته‌ پێوه‌ری هه‌نگاوه‌كانی به‌ره‌و پێشكه‌وتن و كردنه‌وه‌ی ده‌رگای بازرگانی و ئاڵوگۆڕ و پێگه‌یاندنی سامانی مرۆیی و كردنه‌وه‌ی سه‌نته‌ری توێژینه‌وه‌ و پڕچه‌ككردنی هێزی جه‌ماوه‌ر به‌ زانست و كار و سه‌رقاڵكردنیان به‌ به‌رهه‌مهێنان و وه‌به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌، وه‌لێ له‌ باشوری كوردستان نه‌ك هه‌ر نه‌بووه‌هۆی هاتنه‌كایه‌وه‌ی مافی بڕیاردان و خۆسه‌ری، به‌ڵكو بووه‌ مه‌یدانی رۆچوونی بڕیاره‌كانی ده‌وڵه‌تی ئیقلیمی و هه‌رزان فرۆشكردنی سامانی وزه‌ و ناته‌بایی و توینێتی حیزب ته‌نها بۆ ده‌سه‌ڵات و بوونه‌ خاوه‌ن جه‌ماوه‌رێكی بێزار و بێ كار و نه‌دار و په‌شیمان له‌ تێكۆشان و كۆمه‌ڵگایه‌كی شیرازه‌ هه‌ڵوه‌شاو.

له‌ سه‌ر هه‌ر پارچه‌ خاكێك كه‌ وزه‌ی تیا هه‌ڵبقوڵێ و خاوه‌نی داهات و درامه‌تی سروشتی وه‌كو نه‌وت و به‌رهه‌مه‌كانی بێت، ده‌بێته‌ چه‌قی قورسایی تێڕوانینی جیهان به‌ گشتی، وه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی جیهان توینووی ئه‌و سامانه‌ سروشتییه‌یه‌ و به‌ تایبه‌ت وڵاته‌ پیشه‌سازییه‌كان و به‌تایبه‌تتر وڵاته‌ تازه‌ گه‌شه‌كردووه‌كان، بۆیه‌ به‌ پێی پێناسه‌ی ئه‌مڕۆ وزه‌ ئه‌و جه‌قی قورساییه‌یه‌ كه‌ ئاراسته‌ی په‌یوه‌ندییه‌ ستراتیژی و ئابووری و سیاسییه‌كانی دونیا به‌ره‌و خۆی راده‌كێشێت، ئه‌و ناوه‌نده‌یه‌ كه‌ كێشه‌ سیاسیه‌كانی تێدا یا سه‌رهه‌ڵده‌دات یا یه‌كلایی ده‌كرێته‌وه‌، بۆ ئێستاش كوردستان له‌ سه‌نته‌ری ئه‌و بازنه‌یه‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێ كۆمپانیای جیهانی بۆ ده‌رهێنانی نه‌وت سه‌قاڵی كاركردن و كوردستانی كرده‌ شوێنێكی گرنگ كه‌ به‌ هۆی ئه‌و ده‌رامه‌ته‌ سروشتییه‌وه‌ ده‌یتوانی قورسایی هاوكێشه‌ی خۆی له‌ ترازووی جیهاندا بگۆڕێت و كێشه‌كانی له‌گه‌ڵ ناوه‌نددا یه‌كلایی بكاته‌وه‌ و له‌گه‌ڵ ناوه‌نددا بچێته‌ ته‌رازووی هه‌ڵسه‌نگاندنه‌وه‌ نه‌ك له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ته‌ ئیقلیمیه‌كان، ئه‌گه‌رچی هێشتا نائارامی و تێكچوونی ئاسایشی هه‌رێم وابه‌سته‌ی سنوره‌ سه‌خته‌كه‌یه‌تی، به‌ڵام به‌رژه‌وه‌ندی ئاسایشی نیوخۆ و ئاسایشی نیشتیمانی به‌نده‌ به‌ ناوه‌نده‌وه‌.

ئه‌مڕۆ دونیای ته‌كنه‌لۆژیا و به‌رهه‌مهێنان توینووی وزه‌ن، هه‌ر بوونی وزه‌یه‌ ئاراسته‌ی په‌یوه‌ندییه‌ سیاسی و ئابووریه‌ ستراتیژییه‌كان دیاری ده‌كات، و ته‌نانه‌ت هه‌ندێ جار سیاسه‌ته‌ دژ به‌یه‌كه‌كانیش ده‌خاته‌ یه‌ك خانه‌وه‌، بوونی وزه‌ ئاسایشی نیشتیمانی و ئاسایشی ئابووری دابین ده‌كات، ده‌بێت كار بكاته‌ سه‌ر بنیاتنانی په‌روه‌رده‌یه‌كی زانستیانه‌ی تاكی كۆمه‌ڵگا، بیر و هۆشی جه‌ماوه‌ر ببه‌ستێته‌وه‌ به‌ گرنگی داهێنان و تازه‌گه‌ری، سوود له‌و توانا و وزه‌ شارراوانه‌ی گه‌نج وه‌ربگرێت، وه‌به‌رهه‌مهێنان گه‌شه‌ پێبكات، به‌رهه‌می نێوخۆی بۆ به‌كاربه‌ر هه‌بێ، ئاستی وشیاری تۆكمه‌ بكات، حكومه‌ت له‌ رێی یاساوه‌ باڵاده‌ست بێت، حیزب خاوه‌ندارێتی نه‌بێ، به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ر به‌ژه‌وه‌ندی میلله‌ت بێ، ژنان ببنه‌ پێوه‌ری پێشكه‌وتن، ژینگه‌ پارێزراو بێت، كه‌ هیچیان له‌ ئه‌مڕۆدا له‌سه‌ر لیستی ئه‌رێنی باشوری كوردستان بوونیان نیه‌، ئه‌ی وزه‌ لای ئێمه‌ چ داهێنان و گۆڕانێكی خسته‌وه‌؟ پرسیارێكی قورس و وه‌ڵامێكی روون و ئاشكرا.

‌ 405 جار بینراوه‌
30/03/2019
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
Telerik
بورهان حاجی سلێمان
شوان داودی - گۆشه‌ی له‌ژێ چاویلكه‌وه‌
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
راپرسی
پێت وایە دۆخی ئێستای كوردستان بەچی چارەسەر ئەبێت؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved