نوێترین
100 كه‌سایه‌تی داوا ده‌كه‌ن كه‌یسی 16ی ئۆكتۆبه‌ر ببرێته‌ دادگا   |    سوپای عێراق چه‌ند شوێنه‌وارێكی كه‌ركوك ده‌كاته‌ شوێنی مانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌كانی   |    حوكمی حه‌وت ساڵ زیندانی بۆ سێ كارمه‌ندی تاپۆ له‌ كه‌ركوك ده‌رده‌كرێت   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    یه‌كه‌مین وه‌زیری حكومه‌تی هه‌رێم له‌دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌ سه‌ردانی كه‌ركوكی كرد    |    به‌به‌شداری سلێمانی فێستیڤاڵی ڕاگه‌یاندنی كوردی له‌ سنه‌ به‌ڕێوه‌چوو   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    لیژنه‌ی كشتوكاڵ: رێگری له‌ هاورده‌كردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ ناكه‌ین كه‌ له‌ناوخۆ به‌رهه‌مناهێنرێن   |    په‌رله‌مان كار بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی مووچه‌ی كرێكاران ده‌كات   |    لیژنه‌ی خزمه‌تگوزاری داواده‌كات فۆرمی خۆراك نه‌مێنێت و هاوڵاتیان له‌جێی قه‌ره‌بوو بكرێنه‌وه‌   |   
كوردی  |   عربي
وتار
سیاسەتی وزە و گۆڕانی ئیقلیمی و جیهانی - بەشی یانزەهەم و كۆتایی

 د.مەدیحە سۆفی / ئەڵمانیا

تایبەتمەندیەك، كە زۆر جار بە كزەخاڵی سیاسەتی سیاسی و سەركردەكانی كورد دادەنرێت، بە تایبەت پاش ڕوخانی ڕژێمی بەعس زیاتر دەركەوت، ئەوەیە كە كورد سەركردەی یەك لاكەرەوەی نییە، سامی كارێزمایەكی وای نیە بەو سیفەتەی دۆزی نەتەوەیی كورد لە پێشەنگی كارەكانیدا بێ، دیارترینیان لەكاتی كۆبوونەوەی هەموو ئەحزاب و لایەنەكان لەگەڵ ئەمریكا و هاوپەیمانەكان پاش ڕوخانی ڕژێمی سەددام، وەكو ئەوەی بریمەر لە یادداشتەكانی خۆیدا دەیڵێ بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی كاتی و گوێگرتن لە ڕاو و داواكاری سەركردەكانی كورد، كە نەك هەر باسی جیابوونەوە و سەربەخۆیی كورد و دەوڵەت نەكراوە، بەڵكو جەخت لەسەر سەنگی كەركوكیش بەو شێوەیە نەكراوە كە بەشێكی دانەبڕاوی كوردستان بێت، ئەم دەركەوت و پێشهات و دەرئەنجامانە، بۆ ڕەوتی سیاسەتی وڵاتانی ڕۆژئاوا پرسیار دروست دەكات، كە لە دوورەوە دەڕواننە دروێنەی ڕەنجی ئەم میللەتە و لەكاتی هەستیاردا، بۆشایی لەسەر دەرئەنجامی دەستكەوتی ئەم ڕەنج و شۆڕشە دروست دەبێت و سووربوون لەسەر داواكاریە نەتەوەییەكان نابێتە دوا هەڵوێست، كە كاریگەریەكەی، ئەوەندەی كاریگەری ئاشبەتاڵ گورزی تێكشكێنی بە مەسەلەی ڕەوای نیشتمانی كورد گەیاند و سەركردەكانی كورد نەچوونە نێو لیستی ئەو سەركردەو سەرۆكانەی كە مامەڵە كردن لەگەڵیاندا، لە بارەی مەسەلە نەتەوەییەكاندا و لە پێناوی ویستی نەتەوەكەیاندا سەخت و زەحمەت بێت، بەڵكو زۆر بە سانایی توانراوە بۆ بەرژەوەندی بەرامبەرەكەیان دەستەمۆ بكرێن و بە تەكتیكی داواكاریە ماددیەكان دەرئەنجامە ستراتیژییەكان پشت گوێ خراون.
 ئەوەی لێرەدا ناهاوسەنگە، لاوازی ڕۆڵی سەركردەكانی باشوری كوردستانە لە مامەڵەكردن و گەمەكردن بە دۆز و خەباتی درێژخایەنی كورد، پاش دۆزینەوەی وزە و بوونی كوردستان وەكو سەرچاوەیەكی گرنگی وزە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا و پلان و هەناردەی شارراوە و خۆدوورخستنەوە لە ناوەندو زیاتر نزیكبوونەوە لە دەوڵەتە ئیقلیمیەكانی وەكو ئێران و توركیا و دژ بە بلۆكی ڕۆژئاوا و پەیڕەوكردنی سیاسەتێكی نەگونجاوی ئابووری وزە و چوونە ژێر قەرزێكی زۆری كۆمپانیاكانی دەرهێنانی نەوت و ئەو گۆڕانە دیمۆگرافییەی ئەمڕۆی و ڕێكەوتنی پشت پەردەی سیاسیەتی كورد و پێچ و پەنای بۆچوونەكان لەمەڕ شاری كەركوك، هەموو ئەمانە سەلماندنی ئەو بۆچوونەن كە سەركردەكانی كورد لە ئاستی لێپرسراوی ئامانجەكانی ئەم میللەتە كورت دەهێنن، كە پرسیاری بێ وەڵامی زۆری بۆ ئەم بارودۆخەی ئێستای كەڵەكە كردووە، بوونی وزە و سامانی سروشتی لەسەر خاكی كوردستاندا، بووەتە چەقی چاوتێبڕین لە هەموو لایەكەوە، گرنگترین فاكتەر و فشاریشە بۆ گەمەكردن لەسەر دۆزی نەتەوەیی و سەرهەڵدانی گەشەكردن و بەرەوپێشچوونی هەموو بوارەكان، چونكە ئابووری بەهێز واتە خاوەن هێزی ئابووری ، واتە دەتوانی ببیتە چەقی وەبەرهەمهێنان و سەنتەری گرێبەستی ئابووری جیهانی، بەڵام پرسیارەكە لەوێدایە لەسەر چ بنەمایەك ئەم گرێبەستانە بەتایبەت لە بواری وزەدا و بەتایبەت لەگەڵ توركیادا ئەنجام دەدرێن؟
هێڵی لوولەیی جەیهان یەكێكە لە هێڵە سەرەكیە گرنگەكانی گوازتنەوەی پیترۆل لە توركیاوە بەرەو ئەوروپا، جگە لەوەی تەنگەی شەقامی ئاوی پۆسپوروس كە بەشی ئاسیای توركیا لە بەشی ئەوروپای جیادەكاتەوە، و هەموو كەشتییە بازرگانیەكانی نێوان دەریای ڕەش و دەریای سپی پێدا تێدەپەڕێت، و ڕۆژانە زیاتر لە سەدوچل كەشتی پێدا گوزەر دەكەن، ئەمانە هەمووی داهات دەڕژێننە دارایی توركیاوە، لە لایەكیترەوە بوونی وزەی كوردستان و گوازتنەوەی بە توركیادا، تەنها گوازتنەوە لەخۆناگرێت، واتە توركیا تەنها ترانزێتی پیترۆل و وزەی كوردستان نییە، بەڵكو شەپۆلی چەندەها كۆمپانیا و بازاڕو دیزاین و قۆرخكردنی سەراپا دەستی كار و هەلی كار و پێوانەكردنی كوالیتێتی توركی وەكو ستانداردی جیهانیە لە كوردستان كە لە ڕاستیدا وانیە، ئەمەشیان تا ڕادەیەك وەكو وڵاتێكی دراوسی دەكرێت، بەڵام ئەوەی كە جێ پرسیار و جێی دوودڵی و خەتەرناكیە ئەوەیە كە ئەم مامەڵە بێ سنوورە، خۆی لە خۆیدا سنوری كوردستانی لەگەڵ توركیادا كاڵ كردووەتەوە، كولتوری توركی ڕایەڵی كولتوری كوردی كردووە، ئەمەی ئێستا لە كوردستاندا دەبینرێت كاڵكردنەوەی نەتەوەییە، لاساییكردنەوە و كۆپی كردنی كولتور و زمان و شێواز و ڕاگەیاندن و بەرنامەكانی توركیایە، لە جیاتی زیندووكردنەوە و ئاوەدانكردنەوەی گەشتیاری كوردستان، چەندەها نوسینگەی گەشتیاری توركی، خەڵكی كوردستانی بەرەو توركیا خستووەتە ڕێ.
 ئەمە خۆبەدەستەوەدانی ئیرادەی نەتەوەیی پێدەوترێت، ئەو هەنگاوەی دەنرێت، بە كڵۆنیالیزم كردنی كوردستانە، ڕووتانەوە و داماڵینی سامانی سروشتی و پێگەی نەتەوەیی و كولتوری كوردە، هاوردەی بیر و چاندنی زمان و سەپاندنی ڕای توركیایە بەسەر حوكمی ئەم هەرێمە، گۆڕینەوەیەتی بە  هاوردەكردنی كاڵای كواڵیتێتی بێ كەڵك، هەروەكو ئەوەیە كە چین لە وڵاتانی ئەفریقای دەكات، ئەفریقایەكی دەوڵەمەند لە سامانی سروشتی و هەژار لە بژێوی دانیشتوان. 
لێرەدا وزە بۆ كوردستان تا ئێستا تەنها بوژانەوەی ڕوخسارێتی، بێ بوژانەوەی ژێرخانەكەی، تێكدانی سیما و كولتوری كوردستان و هەڵگرتنی سیمای زمان و كولتوری توركی و كاڵكردنەوەی سنوری خاكەكەشیەتی ، سوود وەرگرتنی توركیا هەر لە وزەی كوردستان نییە، بەڵكو لە تێهەڵكێشكردنی دیمۆگرافی كوردستانە بە توركیا و هاندانی جەماوەر و خەڵكە بۆ بەرەو توركی بوون و توركی چوون، بەتایبەت لە سەردەمێكدا كە توركیا خۆی ئاراستەی سیاسەتەكەی بەرەو ڕۆژهەڵات گۆڕیوە و تەكانی توندی بۆ زیندووكردنەوەی ئیمپڕاتۆری عوسمانییە، ئەگەر تا ئێستا كورتهێنانی دارایی ڕێگر بووبێت، ئەوا ئێستا كوردستان و وزەكەی ئەوپەڕی نەشونمای بە ئابووری و بڕیارەكانی توركیا كردووە، لە كاتێكدا بۆ سەد ساڵ دەچێت زمانی كوردی لە كوردی باكوور تا ئەم دواییە حەرام بوو، و كەچی هەرێمیش یەكەم هەنگاوی كردنەوەی خوێندنگا و زانكۆی توركی و فێربوونی زمانی توركی بوو بۆ مناڵە كوردەكان.
ئەمڕۆ بڕیارەكانی گرێبەستی پەنجا ساڵە لەگەڵ توركیادا لەپشت پەردەی سیاسەتەوە، تاریكە، ئەوەی لە گۆڕەپانی كوردستاندا دەگوزەرێت جێ پرسیار و جێ ترسە بۆ پرسی نەتەوەیی سەر ئەم خاكە!
بوونی وزەی سروشتی لە هەر وڵاتێكدا، پێگەی نیشتمانی و كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری و ئابووری و پیشەسازی و زانستی و ئاوەدانكردنەوە و تەكنەلۆژی و وشیاركردنەوە و  پەیوەندیەكانی دەرەوە و بواری كشتوكاڵ و گەشتوگوزاری و بەرهەمی خۆماڵی و زۆر لایەنیتر پەرە و پتەو دەكات، بڕیارە سیاسییەكان دەگۆڕێت و شوناسنامەی تاكی ئەو شوێنە بە دەرەوەی خاكی خۆی دەناسێنێت، بەردەوام پێشنیاری نوێ و ئاكتوئێلی بۆ دەخرێتە ڕوو و زمانی دایكی گەشە پێ دەكات و ئابووری دەبووژێنێتەوە و وڵاتەكەی دەكاتە جێ پرس و جێ متمانە و ژێرخانی كۆمەڵگا بە نوێترین پرۆگرام ڕایەڵ دەكات، و پێداویستی و هەلومەرجی هەنوكەیی و ئێستای ئەوەی بۆ دەڕەخسێنێ، وەكو ئەوەی چۆن خانەكانی مێشك بەردەوام سەدەها خانەی دەمرن و سەدەهایتر نوێ دەكاتەوە، ئاوا بە بەردەوامی تازەگەری و نوێبوونەوە و ئامادەكاری بۆ دەرفەتی داهاتوو بكات، بەڵام یەكێك لەو كەلێنە زۆر بەتاڵانەی لە نێو وڵاتدا هەیە و بە پێی دەسەڵاتی زیاتر لە بیست و پێنج ساڵی رابووردوو، نەبوژاوەتەوە و بەپێی پێویست بەرهەمی نەبووە ئەو بوارانەیە كە لە سەرەوە ئەژمار كران، ئەوانەش ئەگەر تێكڕا بە بناغەی دروست و بە دەستپێكی پڕ لە دڵسۆزی و دەستپاكی بنیات نەنرێن، ناتوانرێ چاوەڕوانی بەرخودانی ڕەشەبای ئەو سنورە سەختە بكرێت.

‌ 496 جار بینراوه‌
04/05/2019
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
Telerik
بورهان حاجی سلێمان
شوان داودی - گۆشه‌ی له‌ژێ چاویلكه‌وه‌
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
راپرسی
پێت وایە دۆخی ئێستای كوردستان بەچی چارەسەر ئەبێت؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved