»  پەڕەموچ
كەژاڵ ئیبراهیم خدر جوانی شیعرەكانی لەسروشتەوە سەرچاوە دەگرێت
سەباح موحسین كازم


و: شەماڵ عەلی عەزیز


بێگومان سروشت كاریگەری لە بەرهەمهێنانی دەقی شیعردا هەیە، چونكە سروشت هەمیشە لەفەزاو بەكارهێنانی وێنەی شیعری كارتێكەرێكی ناوازە بۆ شاعیرو دەقی نوسینی جوانی شیعر خۆی نمایش دەكات”سروشت سەرچاوە لەدەشت و دەر وەردەگرێت،شاعیریش لەرێگەی ئەو نەغمەو ئاوازە مۆسیقاییەی كە سروشت خۆی بەجوانی دەڕازێنێتەوە شەونمی شیعرەكە لەئامێز دەگرێت كە پەیڤە ناسكەكانی بۆنوسیووە”
 خوێندنەوەی من بۆ ئەم شاعیرە،لەدیوانە جوان و سەر سوڕهێنەرو لێهاتووەكەیداخۆی دەبینێتەوە “لەنێوان دەربڕینی رۆح و دەربڕینی هەستێكی بەرز، كەلە قوڵایی ناخ و ئازارە نەبینراوەكانی هەستی خۆیەوە نمایشی ووشەكانی دەبینین”
 ئەم شاعیرە شیعرە ناوازەكانی ئاودامانی رۆحمان دەكات، جوانی سروشت دەگوازێتەوە بە رەنگ و رووی درەختی بەهارو پەلكەزێڕینەی نەخشێنراو، ئەودێت خەمی هەڵوەرینی گەڵاو لاسك و،پەلكەكانی پاییز دەنوسێتەوە “بۆئەوەی رۆئیا خوناویەكەی خۆی نیشان بدات،كە پڕیەتی لە پیتی وشەو، راكێشانی خوێنەر لە روانگەی زمانی هوشیاری خەمڵینراوو نەبینراو “
ئەم شاعیرە لەخەیاڵی پڕ لە پیت و بەرەكەتی ووشەو دەستەو نزا ووشەكانی خۆی لەجوانی شیعردا دەهۆنێتەوە و بە روویەكی قەشەنگەوە ئاماژەی پێدەدا “
 شیعرەكانی روانگەی تایبەتی ژنانەی خۆی هەیە لە ئاماژەكانیدا بەدیار دەكەون،ئەو هەمیشە زمانە شیعرەكەی بەدروشمگەری و واتاگەری پڕ پیت كراوە، گۆشەی دەقەكانی لێوان لێو كراون لە جوانی، زمانێكی شیعری و بەلاغی پڕ لە سەوزایی روح دەچنێتەوە”
ئەگەر سەرنج بدەین لەدیوانە شیعرەكەیدا جۆرەها”میاتفۆرو، ناتۆرەی نێردراوی تێدایە بۆ ئێمە” لە بونیادی ئاماژەدان بەجوانی داڕشتن و دەقی سەرنج راكێش و، زیرەكی لە بەكارهێنان و مامەڵەكردن لەگەڵیدا” یەكە بەیەكەی زاراوەكانی جێگەی خۆی گرتووە، كە وەرگر و خوێنەر ئاشنا دەكات، نهێنی و پەنهانی رۆحیەتی مرۆڤ دەنەخشێنێت
 بەئاماژەی دەقی پەخشانی چرو پڕ، لەوێنەی”دكتور صەلاح فەزل “كە دەڵێت بەلاغی گوتارو زانستی دەق لە لاپەرە” 20 “ ئەگەر بۆ تیۆری سوسێری زمانەوانی بگەڕێنەوە وەك پێگەیەك بۆ بەلاغەتی گوتار،دەبینین وەكوو نەسقێكی لێهاتووی دروشم و تێڕامانێكی بێ ئەندازە لەبەر هەر هۆیەك بێت زانراوە،بۆیە هەموو شتێك لەناویدا پەیوەندی وجیاوازیان تێدایە،واتا مانای پەیڤەكان لەسەر شوێن و كات لەناو رستەدادەوەستێت و هەروەها جیاواز لەئەوانیتر “
ئەوەتا شاعیر لەم كۆپلە شیعرەیدا ئاماژە بە خوێن و مێژوو دەدات و رقی لە شەڕو كوشتار و خوێن رشتنە”
رق مێژوویەكی خوێناوی هەیە
نیشتیمان دەكاتە گۆڕ
خەم دەبەخشێتە ئاوێنەی دڵمان
خوێنی بەردو،خوێنی من و،خوێنی روبار
خوێنی وەرینی گوڵەكان و، وەرزی ئازار
ئەم شاعیرە هەمیشە شەڕو كارەسات و جەنگی براكانی رەت كردۆتەوە رقێكی زۆری لەخوێنە ئەو بەزاراوەی ووشەكانی كە خستویەتە روو كەلەدەقەكەدا دووبارە دەبێتەوەئاماژە بەجەنگ و ماڵ وێرانكاری دەكات كە رووبەرووی نیشتمانەكەمان دەبێتەوە كە شاعیر نیگەرانیەكی زۆری پێوە دیارەوهەڵویست و كردارەكانیشی بە پێچ و پەنا دوبارەی كردونەتەوە زۆر پەست و نیگەرانە لەم كارەساتەی شەڕی براكان “
كەژاڵی شاعیر لە روانگەی هەست كردن بە بەرپرسیاریتەوە بانگەوازی دووبەرەكی و نانەوەی پشێووی رەتكردۆتەوە بۆیە لەدڵێكی پڕ لەئازارو خەماویەوە دەنوسێت”
خوێن مێژوومان دەنوسێتەوە
خۆشەویستی دەكاتە نائومێدی
درەخت دەكاتە گوڵی سوور
برین پرشنگ دەدات
روخساری زەوی دەگۆڕێ
هەتاو سڵاوی لێ ناكات
خوێن دەبێتە ژاڵەی تاڵ
ئاسۆی شیعر
دەبێتە چیمەنی ووشك و
بێ ئومێدی سۆزی شمشاڵ
ئەم شیعرانەی كە دەیخوێنینەوە چەند دەقێكی مێینەیە، كۆمەڵێك تەلیسمی پشت پەردە نیشان دەدات،ویست و خواستی لە دەربڕینەكانی خۆیەتی كەئەو مێینەیەو وژان و برینەكانی كۆمەڵگای خوێندۆتەوە چونكە شیعرەكانی هاواردەكات و غەمێكی قووڵ بەدوای خۆیدا دەهێنێت”كەئەوەش تاقیكردنەوەیەكە،وردەواڵەی پەیوەندی نێوان نیگەرانی و،دڵنیایی دەهۆنێتەوە لە دوالیزمی گەڕان بەدوای ئامێزێكی گەرم،ئەو ئامێزەی ئارەزووەكانی مێینەیە، لەگەڵ ناهوشیاری و مەیلی ئەوەیترخۆی نزیك دەكاتەوە بۆچێژوەرگرتن ولێك نزیك بوونەوە بۆ بەدەستهێنانی پۆتۆپیایەكی خەیاڵی، بۆئەوەی بەختەوەری و هەستی لەزەت وەرگرێت لە ژیانی خۆیدا بۆئەوەی ویست و حەزو ئارەزووەكانی بتوێنێتەوە بەچەند ساتێك پێگەیشتن “
ئەم ووشانە جوانانەی كە نوسیویەتی لەناخێكی پاك و بێگەردەوە هەڵقوڵاوە،بەڵام لەخوێندنەوەیدا وەك هەستێكی ناسكی رۆمانسی خۆی دەنوێنێت هەرچەندە هەندێك لەو دەقانە كەمینەیەكی كەمی دروشم و میتۆلوجیایە بۆتوانەوە،بەڵام كەژاڵ رونیكردۆتەوە كەبەئارامی و زۆر لەسەرخۆ دەربڕینی ناخی و هەستكردن لە ووتنی لەووشەی بیستراو خوازراو كەلەپشت دەقە مەجازیەكانیەوە خۆی حەشارداوە، لەپەیوەندیە جەدەلیەكانی نێوان شێوازو ناوەڕۆكدا خۆی دەبینێتەوە” هەروەها چۆنیەتی ئەو پەیوەندیە مەجازیە لە زمانەكەیداخۆی هەستی پێدەكرێت،چونكە ئەم خۆنەویستانە هەمیشە هەوڵی داوەو راشكاوانە حەزو خولیا تەواو نەبوەكانی بەرامبەر بەگومان بڕەوێنێتەوە،وەئەگەر سەرنجیش بدەین توانایەكی لە رادەبەدەر لە دەربڕین و سەر سورهێنەری تیدایە “
ئەگەر تێبینی بكەین لەم ناونیشانەی كە بۆ شیعرەكانی داناوە “ دەنگ دانەوەی پەیڤەكان،پارانەوەی ماچێك،بەر لەوەی خۆشت بویم “ماچی كۆتایی “بەپێنوسی ژنێك “ئەمانە ئەو ووشە ناسكانەن لەناخیدا خۆی بێ رتووش خستویەتە روو”
ئەگەر لەروانگەیەكی قووڵەوە تەفسیر بۆ پشكنینی ئاڵۆزیی زمانی شیعری ئەم شاعیرە بكەین وەك كەلەدەقەكانیدا هاتووە سیحری هۆشمەندی وجوانی خۆی دەنوێنێت،زۆر جاریش ئەوەندە سەرنج راكێش و بەپێزە بەرەو وێنەو جیهان بینینێكی شیعری هەڵچوو دەڕوات، كەگەرماییەك هەست و نەستمان داگیردەكات”
شاعیر زۆر بوێرانە لەم كۆپلە شیعرەیدا ماڵی دڵی دەخاتەروو ئەوەتا پێمان دەڵێت
ماڵی دڵت چەند بچووكە
وەك جۆگەلەی رۆحم وایە
ئەوەندە سەخت و هەڵدێرە
دەنگ نابیستم لەهیچ لاوە
نەشەقەی باڵی باڵندەو
نەجووڵەو شنەی بایە
تاقیكردنەوەو خوێندنەوەی پڕ لە بەرەكەتی شیعرەكانی كەژاڵ لەتاقیكردنەوەی پڕ لە جوانی ناخی خۆی و دەبڕین و لە ووشەكانەدا راشكاوانەخۆی دەبینێتەوە،ئەم شاعیرە لەنێو شیعری شاعیرانی عێراقیدا تایبەتمەندێكی كوردی هەیە لە فەزاییەكی جوانیی و ئاسۆیەكی روون و ناوازە،كە هەمیشە بەرەو خوڕەی ئاو قاسپەی كەو جوانی سروشت هەنگاوی ناوە درێژە دان بەم رێچكەیە شینانی ئاسمان گەشتر دەكات،بۆیە ئەم دیوانە دانسقەیەی كە بەدەستم گەیشتووە بەدەیان توێژینەوەوەی زانستی و رەخنەیی خۆی رازاندراوەتەوەو زۆر لە رەخنەگرو لێكۆڵەرو توێژەرەكانەوە نوسینیان لەسەر نوسیووەو هەروەها لەنێوەندی عێراقیشدا بایەخی تایبەتی خۆی هەیە كە چەندین نوسەری عەرەب هەڵسەنگاندنیان بۆ دیوانەكەی كردووە “.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

*  - توێژەرو نوسەر - ناسریە



‌ 590 جار بینراوه‌
7/15/2017 4:46:16 PM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
هۆشیار مەلا عەبدولڕەحمان
پارێزەر: لوقمان مستەفا ساڵح
راپرسی
پێت وایە دۆخی ئێستای كوردستان بەچی چارەسەر ئەبێت؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved