»  پەڕەموچ
تابلۆی "دایك و كوڕێك لە كەناراوی دەریادا" (1840) هونەرمەندی نەرویژی یۆهان كریستیان دال*


ئەوەی ئەم تابلۆ مەزن و ناوازەیە دەبینێت بۆ یەكەمجار هەست دەكات كە لە بەرهەمە هەرە ناوازەكانی كاسپێر دیڤێد فردریكە. چونكە ئاوێتەیەكە لە ئاسمان و دەریاو رووناكی و بەلەم و مرۆڤەكان كە فردریك لە كاتی شێوەكاریدا كۆمەڵێك لە بیرەوەریەكانی منداڵی بە شێوەیەكی شیزی دیاریكراو لەسەر بەجێ دەهێشت، لەراستیدا ئەم گریمانەیە پاساوی خۆی هەیە، چونكە یۆهان كریستیان دال ئەم تابلۆیەی لە هەمان ئەو ساڵی مردنی مامۆستاكەی كێشاویەتی كە هاكات هاورێی گیانی و كەسێكی زۆر خۆشەویستی بووەو هەر بەو هۆیەوە هەموو رەگەزەكانی دوایینی مامۆستاكەی بەكارهێناوە كە لە هەمان ساڵی مردنیدا وەك خەڵاتێك بۆ زیندووكردنەوەی بیرەوەرییەكانی كێشاویەتی و ئەم تابلۆیە گوزارشت لەو مانگە شەوانە دەكات كە دال فردریك لەسەر كەنارە بەردینەكانی دەریای بالتیك كێشاوێتی.
لەتابلۆكەدا وەك دەبینرێت ژنێك و منداڵێك پێكەوە دانشتوون و پشتیان لە بینەر كردووەو ژنەكە سكێرتێكی بەرفراوان و جلی كەشوهەوای زریانی لەبەركردووەو هەردووكیان دەڕواننە ماسیگرێك كە ئەگەری هەیە باوكی منداڵەكە بێت و هەردووكیان بە شەیدایی چاوەنواری گەڕانەوەی پیاوەكە دەكەن. لە سەرووی تابلۆكەوە دیمەنی مانگەشەوێكە لەناو هەورێكی چڕوپڕەوە شەبەنگێكی ئاڵۆز بەناو هەورێكی ئەرخەوانیدا تێدەپەڕێت و رێگەی گەڕانەوەی باوكەكە رووناك دەكاتەوە. 
ئەم تابلۆیە وێنەی بەشێكە لە نیوەشەو كە مانگ تیایدا بریسكەدارەو هێمایەكە بۆسۆزو خۆشەویستی و لێوانلێوە لە خەیاڵی رۆمانسیزمی ئەڵمانی سەدەی نۆزدەهەم. 
ئارتەر شۆپنهاوەری فەیلەسوفی بوونگەرایی رەشبینی (فەلسەفەی مەرگ) لە وتارێكیدا دەڵێت: "مانگ هاورێی زیوینی مرۆڤەو شەبەنگێكی سیحرئامێزی ئاڵۆزی هەیە لەوەتی مرۆڤ خوڵقاوە بەسەرنجەوە حەیرانی بووە، لەم تابلۆیەشدا هەر ئەوەندە دەبینم". 
دال خۆی سەبارەت بەو تابلۆیە دەڵێت:" هەوڵمداوە تریفەی مانگەكە هەندێك تاریك دەخەم و خوارووی تابلۆكە بەشێوەیەك پیشان بدەم لێوانلێوبێت لە متمانە، دیمەنەكە زۆر جوانە، تریفەی مانگ لەناو پەڵە هەورەوە دەشكێتە سەر ئاوێكی مەنگ لە شەوێكی رۆمانسیدا". 

 * هونەرمەندی شێوەكار یۆهان كریستیان دال ساڵی 1788 لە نەرویژ لەدایكبووە، لەتەمەنی بیست و سێ ساڵی چۆتە دانمارك و لە ئەكادیمیای هونەری شاهانە دەستی بە خوێندن كردووە، دوای تەواوكردنی خوێندن چۆتە وڵاتانی ئیتاڵیاو ئەڵمانیا، بەڵام لەو ماوەیەدا چەندینجار سەردانی وڵاتەكەی خۆی كردۆتەوە، ساڵی 1824 دەبێتە مامۆستای ئەكادیمای هونەرە جوانەكانی درسدێن لە ئەڵمانیاو هەر لەو سەردەمەدا دەبێتە هاورێی گیانی بەگیانی دال فردریك كە كاریگەری زۆری بەسەرەوە جێ هێشتووە، هەر لەبەر خۆشەویستی دالیش؛ پشگری (دال)ـی بەنازناوەكەی خۆیەوە ناوە، هەموو شەوێكیش لەلای ئەو هاوڕێ خۆشەویستەی ماوەتەوە كە بە مامۆستای خۆی زانیوە، هاورێیەتی ئەو خوێندكارو امۆستایە گەیشتۆتە ئاستێك لە ناوەندەكەدا كە باسی یەكێكیان دەكرا ناوی ئەوی تریان لەگەڵ دەبوو، خاڵی هاوبەشیان لەوەدا بوو كە كاریگەری زۆری رۆمانسیزمی ئەڵمانییان بەسەرەوە دیاربوو كە لەو سەردەمەدا بە هۆی دژایەتیكردنیانەوە لە لایەن كلاسیزمەكانەوە بە شۆڕشێكی گەورەی بواری ئەدەبی و هونەری دادەنرا.
ژیانی دال پڕبووە لە چەرمەسەری و وێرای ئەوەش مرۆڤێكی زۆر مەند و سەلارو بێدەنگ بووە، ساڵی 1820 هاوسەرگیری كردووەو چوار منداڵیان بووە، ساڵی 1827 خێزانەكەی بەهۆی دوایین منداڵبوونەوە گیانی لەدەستداوە، ساڵی 1829 دوومنداڵی بە نەخۆشی سورێژە مردوون، ساڵی 1930 هاوسەرگیری دووەم دەكاتەوە لە خوێندكارێكی خۆی و ئەویش دوای ساڵێك كۆچی دوایی دەكات و ئینجا ناچار دەبێت بەپشتبەستن بەخزمەتكارێك مناڵەكانی پەروەردە بكات، 
ئەم تابلۆیە ئەگەرچی وەك بیرەوەرییەك بۆفردریك كێشراوە، بەڵام لە بنەڕەتدا جۆرە سۆزو خۆشەویستییەكی تێدایە بۆ هەردوو هاوسەرو منداڵەكانی كە هەموو پێشوەختە مردوون و كاریگەری زۆریان بەسەرەوە هەبووە.
ئەم تابلۆیە وێرایە ئەو هەموو ناخۆشییانەی ژیانی تێدا رەنگ دەداتەوە لێوانلێوە لە هێمای گەشبینی بە ژیان، جووڵەی منداڵەكە بەو هەموو خۆشییەوە، ئەو پەڵە هەورانەی پرشنگی مانگ دەیانبڕێت و دەكەوێتە سەر شەپۆلی دەریاچەكە. 
یوهان كریستیان دال ساڵی 1857 لە تەمەنی حەفتا ساڵیدا كۆچی دوایی دەكات و لە شاری دردسن دەنێژرێت، دوای شەست ساڵ واتا ساڵی 1917 روفاتەكەی دەگەڕێننەوە نەرویژو لە مەراسیمێكی تایبەت بەخاكی دەسپێرنەوە. 



‌ 68 جار بینراوه‌
11/11/2017 10:02:08 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
هۆشیار مەلا عەبدولڕەحمان
پارێزەر: لوقمان مستەفا ساڵح
راپرسی
پێت وایە دۆخی ئێستای كوردستان بەچی چارەسەر ئەبێت؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved