»  شۆک
گەنج و بەكەلتوركردنی خوێندنەوە...
هەڤاڵ دارا


هەركۆمەڵگەیەك خاوەنداری چینەكانی كۆمەڵ دەكات، بە دڵنیایی پاشخانێكی رۆشنبیریی و سیاسیی و كەڵتوریی...هتد بەدی دەكەین لەوكۆمەڵگەیەدا، ئەم دابەشكردنەی نەوەكان لەسەر بنەمایی بوونی كۆڵەكەیەك لە مەعریفەو زانیاریی دێتە بەرهەم، سەرەتا پێویستە لە قۆناغی مناڵیدا هەتاوەكو قۆناغی كە بە پیربوون لەڕووی تەمەنەوە دیاریكراوە یان لەڕێگەی كۆمەڵگەوە پێیان دەبەخشرێت، گرینگی بەئەوپاشخانە رۆشنبیرییە بدەین، ئەویش لە رێگەی بەدواداچوون و خوێندنەوە دەبێت، واتە كۆكردنەوەی خەرمانێك لە مەعریفەیی جۆری چونكە ئەگەرهاتوو مناڵێكی خوێنەرت دروستكرد بە دڵنیایی ئەوكات دەتوانێت قۆناغی دواتر كە قۆناغی گەنجییە سامانێكی پڕ لە جوانیی و دونیایەكی پڕاوپڕ لە مهرەبانی دروست بكات، ئەویش لە رێگەی ئاشناكردنی بە زانین و مەعریفە بە دونیای كتێب و بەركەوتنی بە دونیابینینەكانی نێو پەڕە بێنازەكانی مەعریفە ئەم گۆشكردنە بگرێتە باوەش، كە دەزانین گەنج بوون قۆناغێكی پڕلە ووزە و چالاكییە بە ناوەندی نێوان قۆناغەكان دادەنرێت، وەك دەزانین ئەم كۆنێكتە كە گەنج بوون هەیەتی بە ئاسۆی قۆناغی پێشتر و دواتر دادەنرێت، واتە پێویستە لەقۆناغی سەرەتاوە كە قۆناغی مناڵییە( كە بتوانین لە رێگەی بین و بیستنەوە بە رێگە جیاواز ئامادەبكرێـت بۆ گەیشتن یان ئاشناكردنی بە دونیایی تایبەتی خۆی) یاخود لە رێگەی پڕۆسەكانی خوێندنەوە ئەم نەمامە مەعریفەدارە باش بچێنین بۆئەوەی دواتر بناغەیەكی هەبێت بۆ دروستكردنی كەلتورێك كە ئاشنای بێت لە دواتردا، ئەویش كەلتوری خوێندنەوەیە یان ئاشناكردنێتی بەئەو دونیا بێنازە.
یەكێك لە فاكتەرە سەرەكییەكان كە خوێندنەوەیە لە رێگەی بواری پەروەردەوە یان رۆڵی پەروەردە لەم پرۆسەیەدا كەتا ئەوڕادەیە نییە كە هەنگاو لە پەیژەی سەركەوتن لە ئەم كەلتورە دروست بكات واتە تەنیا سێكتەری پەروەردەیی حوكمی بكەینە سەرچاوەی رەها و باوەڕ پێكردن بە تەنیا، چونكە سیستەمی پەروەردە رێگە خۆشكار نییە ومامۆستاش كە بەشێكە لەو سیستەمەی كە نە فێرخواز و نە مامۆستا سەنتەرە بەڵكو نمرەی بەرز سەنتەرە؟، بە داخەوە مامۆستاش وەك وتمان خۆی دوورە لە خوێندنەوە ئەویش هۆكار گەلێكی جدیی بوونی هەیە كە ئەم ئەنجامە دەداتە دەستەوە واتە مامۆستا رێگرە نەوەكو پاڵنەر بێت،بۆیە رێگای دروستكردنی بەكەلتوركردنی خوێندنەوە وەك وتمان لە قۆناغی مناڵییەوە دەبێت و كوردستانیش لەم روەوە هیندە لاوازە كە وتمان ناتوانێت خوێندنەوە بكاتە كەلتور، پاشان كۆمەڵگەی كوردیش هەردەم هەوڵەكانی بۆلاوازكردنی خوێندنەوەی پەرتوك و ئاشنابوونی لەئاستێكی خراپدایە، دواتر كە دێینە قۆناغی گەنجی بەئەو ئاستە خراپەدا تێپەردەبین،( من لێرەدا بەشێوەیەكی موتڵەق قسەناكەم، چونكە تاكوتەرا لەم پرۆسەیە دەردەچن)، بە دڵنیایی ناتوانێت ئەو ئامانجەی كە دەبێت خوێندنەوە ببێتە كەلتور لامان دروست نەبووە، پاشان لەگەل ئەو گەورە بونەوەی دەوروبەردا كەچی ئەم بابەتە هەردەم هەنگاوی بەرەو پێشەوە بڕوات بەدی ناكەین، چونكە نەبونی ژینگەیەكی كۆمەڵایەتی و سیاسی و دینی..هتد هۆكارێكی سەرەكین كە تاك دروستكەر نییە بەڵكو كۆمەڵ بریار لەسەر تاك دەدات؟. وەك دەزانین گەنج رێژەیەكی باشی كۆمەڵگە پێك دەهێنێت، هەروەها پێویست دەكات لە گەڵ ئەو بەربەست و ئاستەنگیانەی دێتە پێشەوە هەردەم گەنجان لە و بێئومێدییەی كە بۆمانیان دروست كردووە بێهیوانەبین، بەدڵنیایی هەموو هەوڵێك لە بەردەم هیواو خولیاو تواناو ئارەزووەكانی ئێمەی گەنجاندا ناگونجێت یان نایگوجێنن، كۆمەڵگەش هەردەم وەك چینێكی نامۆ مامەڵەمان لەگەڵ دەكات، بە دڵنیایی ئەتوانم بڵێم هەموو شتەكان نامۆن بە ئیمە یان ئیمە نامۆین بە هەموو شتەكان، ئەگەرهاتوو لەگەڵ خوێندنەوە ئاشنانەبێت هەمان پەیڤ دەئاخافێت و وەك بەهانەیەك بۆ دوركەوتنەوە لە خوێندنەوە بەكاری دێنیت، چونكە دونیایی نێوكتێبەكان لەگەڵ ئەو دونیا قەڵەبالغەی كە دەرەوەمانی پێكاوە كە پڕە لە ژاوە ژاو كە تەنها بەس قسە دەكرێت، ژینگەی دەرەوە لە جەنگی جیهانی وشە دەچێت كە هەردەم گوێیەكان كەڕ بوونە و لەرێگەی ئەندامەكانی ئاخافتن ئەم بابەتەش پڕكراوەتەوە، بە دڵنیایی ئەمەش لە كاتی نائاسایی روو دەدات، كە گەنجانیش ناڕازین لەم كەشەی كە هەیە،چونكە خوێندنەوە و بە كەلتوركردنی لەم كەشەدا دروست نابێت لەبەرئەوەی گوێگرتن بەشێكە لە كەلتوری خوێندنەوە، ئەوەی كە پێویستە لێرەدا ئاماژەی پێ بدەم كە هەردەم هەوڵ بدەین كە خوێندنەوە و بە كەلتوركردنی لە قۆناغێكی نەتەوەیی كۆمەڵگەوە بۆ قۆناغی بە كەلتوركردن لای گەنجان بە شێوەیەكی گشتی بدەین لەم قۆناغە نائاساییەدا. وە ك دەزانین خوێندنەوە ئاستی تێگەیشتن و روانین بۆ گشت بوارەكانی ژیان دەگۆڕێت و هەوڵ هەردەم بۆ چاككردنی ئێستا دەدرێت ئەمە رێگەی راستی خوێندنەوەیە، كە دەكرێت لە م پرۆسەیەدا تووشی كەسانی ماسكدارو ساختە ببین بەتایبەتی لە نێو چینی گەنجاندا، ئەوەی دەمەوێت وەك پرۆژەو تێڕوانینێك بیكەمە روو بە كەلتوركردنی خوێندنەوە لە كۆمەڵگە بە گشتی بۆ بەشێك لە كۆمەڵگەكەیە ئەویش تەنیا چینی گەنجانە، ئەم پڕۆسەیە وادەكات بە شێوەیەكی كاریگەر بۆ دروستكردنی قۆناغی بە كلتوركردنی خوێندنەوە بۆ نەوەی داهاتوو دروست بكەین یان بتوانین خەرمانێك لە زانین پاشەكەوتن بكەین لە گەنجیەوە بۆ دواتر، لە حاڵەتی نائاسایی كە نەمانتوانی لەمناڵیەوە دەست پێبكەین بە خوێندنەوە و ئاشنابوون پێی بە دڵنیایی دەكرێت لە گەنجیەوە دەست پێبكریت، دەبێت لەوەش دڵنیابیت تۆ كەمینەیەك لەم كات و ساتەدا كە هەوڵ دەدەیت، وەك گەنجێكی نامۆ لە لایەك و وەك خوێندنەوە لە لایەكی ترواتە نامۆبونەكەت جگەر لە گەنجبوونت بەڵكو ئاشنا بونت بە كتێب دەبێتە دوو نامۆی نامۆكراو، دەبێت وێنەیەكی جوان پیشانی كۆمەڵگە و بەتایبەتی چینی گەنج بدەین هەتاوەكو بكەونە ناو ئەم دەریا مەعریفەیە و ئەوكات دەتوانین تۆڕێكی وادروست بكەین كە گەرایەك بێت بۆ داهاتوو، لە كۆتایدا دەڵێم لە كۆمەڵگەی كوردی خوێندنەوە كەلتوور نییە، بەڵام دەكرێت بكرێتە كەلتور، هیچ كاتێك درەنگ نییە بۆ دەست پێكردن بە ئەم شۆرشە بە مانایی شۆرش، چونكە شۆرش لە كۆتایی دوو بەرە دروست دەكات ئەویش رێگەیەك كە كتێب وا دەكات جەلادەكانی خوێندنەوەش بەرامبەرت دەربكەون، بە دڵنیایش مانای ئەوە نییە كە ئەم شۆرشە گەنجانەیە دەست پێنەكەین بەڵام دەبێت خاڵێكیش ئاماژەم پێیبكردایە كە ئەو فەنتازییانەی بۆ شۆرش هەیە، ئەم نوسینەی منیش نەچێتە ئەو قالبەوە.

‌ 898 جار بینراوه‌
1/13/2018 9:59:09 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved